Hoe groot is WOH G64 en hoe is ‘ie ontdekt?
WOH G64, ook bekend als IRAS 04553:6825, is geen nieuwkomer in de sterrenkunde. Deze extreem grote ster, ontdekt in de jaren 1970, heeft een indrukwekkende afmeting: 1 540 keer groter dan onze zon. Met een massa van bijna 30 keer die van de zon en een helderheid van 282 000 keer de zon, hoort WOH G64 bij een zeer selecte groep.
De ster is ongeveer 5 miljoen jaar oud, wat een sterk contrast vormt met onze zon die al 4,6 miljard jaar bestaat. Rond WOH G64 zit een dichte ring of torus van stof, wat wijst op bijzondere omgevingsomstandigheden. De initiële massa wordt geschat tussen 23 en 30 zonsmassa’s, wat vragen oproept over het uiteindelijke lot van zulke zware sterren.
Wat we zagen veranderen
De verandering van WOH G64 werd voor het eerst duidelijk in 2014. Binnen slechts één jaar veranderde de kleur van de ster, wat samenhing met een stijging van de oppervlaktetemperatuur. Voor het eerst zagen astronomen een transitie van een rode superreus naar een gele hyperreus, iets wat Gonzalo Muñoz-Sanchez, hoofdonderzoeker van het Nationaal Observatorium van Athene, opvallend vond. Hij zei: “Dit is vooral verrassend omdat snelle veranderingen bij sterren meestal verbonden zijn met gewelddadige of abrupte processen.”
Toch verliep de overgang soepel en relatief geruisloos, een uniek kenmerk dat het onderzoeksteam ziet als het eerste bewijs van een ster van deze omvang die binnen één jaar van temperatuur verandert. Gele hyperreuzen zijn buitengewoon schaars, er zijn er slechts enkele tientallen bevestigd, maar recente waarnemingen suggereren dat sommige andere extreme rode superreuzen mogelijk in binaire systemen zitten, net als WOH G64.
Wat dit de wetenschap kan leren
De transformatie van WOH G64 heeft gevolgen die verder reiken dan nieuwsgierigheid alleen. Zoals Muñoz-Sanchez aangeeft: “Het blijft onduidelijk of dergelijke sterren exploderen als supernova’s, rechtstreeks instorten tot zwarte gaten, of vanuit de fase van rode superreus evolueren naar een gele hyperreusfase.” WOH G64 kan antwoorden bieden op die vragen, die van groot belang zijn voor de astronomie.
WOH G64 is een belangrijk voorbeeld om het lot te onderzoeken van sterren met een initiële massa tussen 23 en 30 zonsmassa’s, waarvan het uiteindelijke lot nog niet vaststaat. De ster kan eindigen als een supernova, maar het is ook mogelijk dat ze direct instort tot een zwart gat. Een alternatieve route is voortdurende massawisseling in een binair systeem, wat kan leiden tot een botsing en mogelijk fusie van de sterren. Zulke gebeurtenissen zijn zeldzaam, maar leveren belangrijke aanwijzingen op over de evolutionaire paden van deze sterrenpopulaties.
Waarom deze zeldzame keten aandacht verdient
Met WOH G64 in de schijnwerpers toont deze transitie hoe zeldzaam en genuanceerd de levenscycli van sterren kunnen zijn. Terwijl onze kennis groeit, biedt WOH G64 een venster op een dynamisch en nog altijd raadselachtig sterrenbestaan. Astronomen kijken gespannen vooruit om te zien of en wanneer deze “doomed star” (oftewel “verdoemde ster”) haar uiteindelijke einde zal bereiken. Intussen levert WOH G64 al waardevolle inzichten die de grenzen van ons begrip van sterrenkunde verder verleggen.
