In Poolse steden lijken pimpelmezen zich steeds vaker te vergrijpen aan sigarettenpeuken om hun nesten te stofferen. Een recente studie in het tijdschrift Animal Behaviour beschrijft dit opvallende gedrag. Het idee is dat die peuken parasieten kunnen weren dankzij de nicotine, maar er zitten ook giftige stoffen in die de jongen mogelijk schaden.
De studie liep rond Łódź, Polen, en betrof 33 families van pimpelmezen (Cyanistes caeruleus). Onderzoekers wilden weten of sigarettenpeuken in nesten kunnen dienen in plaats van aromatische planten, die in stedelijke gebieden vaak ontbreken. Ze veronderstelden dat de nicotine uit peuken parasieten afschrikt, maar waarschuwden ook dat dezelfde peuken toxische resten bevatten die slecht kunnen zijn voor de jongen.
Nesten werden verdeeld in drie groepen: natuurlijke nesten, nesten met sigarettenpeuken en gesteriliseerde kunstnesten (kunstnesten die steriel gemaakt waren). Ze maten onder andere vleugellengte en bloedwaarden zoals hemoglobine en hematocriet (waarden die iets zeggen over de zuurstoftransportcapaciteit van het bloed). Nestjongen in nesten met peuken en in de gesteriliseerde kunstnesten hadden significant hogere hemoglobine- en hematocrietwaarden dan jongen in natuurlijke nesten. Dat wijst erop dat de fysiologische conditie verbeterde, mogelijk doordat er minder parasieten waren.
In nesten met sigarettenpeuken waren er minder ectoparasieten, zoals vlieglarven en vlooien, dan in de natuurlijke nesten. In de gesteriliseerde kunstnesten kwamen die parasieten vrijwel niet voor, wat aangeeft dat sterilisatie een zeer effectieve manier is om parasieten te bestrijden. Het gebruik van peuken door de vogels lijkt een opportunistische strategie: het kan op korte termijn voordelen geven, maar het brengt onbekende biologische kosten met zich mee op de lange termijn.
Sigarettenpeuken bevatten niet alleen stoffen die parasieten afstoten; ze zitten ook vol schadelijke stoffen zoals arseen, zware metalen en sporen van pesticiden. Die toxische resten kunnen zich ophopen en, ook al is dat niet altijd meteen zichtbaar, aanzienlijke genetische schade veroorzaken. Eerdere onderzoeken bij andere vogelsoorten meldden genetische schade bij blootstelling aan hoge concentraties van zulke residuen. Wat dat betekent voor de gezondheid en de voortplantingscapaciteit van de pimpelmezen op lange termijn, is echter grotendeels onbekend.
De onderzoekers noemen expliciet de kleine steekproefomvang als een beperking van hun werk. Daarnaast zorgt de grote variatie in parasietenaantallen tussen nesten ervoor dat sommige resultaten minder statistische kracht hebben. Het blijft dus onduidelijk hoe de balans precies ligt tussen de kortetermijnvoordelen en de potentiële langetermijnrisico’s.
De studie concludeert dat het gedrag met peuken enigszins nabootst wat pimpelmezen normaal met aromatische planten doen om parasieten te bestrijden. Tegelijkertijd kun je de risico’s van het gebruiken van toxische materialen in nesten niet negeren. Dit onderzoek zet aan tot verdere vragen over hoe stedelijke dieren zich aanpassen en overleven in vervuilde omgevingen.
De wisselwerking tussen de voordelen en de risico’s van sigarettenpeuken in nesten geeft een intrigerend beeld van hoe flexibel vogels zijn in veranderende leefomgevingen. De directe voordelen lijken duidelijk, maar er is meer onderzoek nodig naar de langetermijngevolgen en wat die betekenen voor het voortbestaan van de soort.