Nieuwe onderzoeksresultaten suggereren dat metformine, een veelgebruikt medicijn voor type 2 diabetes, niet alleen werkt zoals men lange tijd dacht, maar ook direct invloed uitoefent op de hersenen. Dit verrassende inzicht, gepubliceerd in 2025 in het tijdschrift Science Advances, zou onze kijk op en het gebruik van dit middel kunnen veranderen.
Een blik op de geschiedenis en de doorbraak
Metformine wordt al meer dan 60 jaar voorgeschreven aan mensen met type 2 diabetes. Lange tijd ging men ervan uit dat metformine vooral de glucoseproductie in de lever verlaagt en via de darmen werkt. Een studie van onderzoekers van het Baylor College of Medicine, onder leiding van pathofysioloog Makoto Fukuda, laat echter zien dat metformine ook rechtstreeks in de hersenen actief is. Fukuda zegt: “Deze ontdekking verandert hoe we over metformine denken. Het werkt niet alleen in de lever of de darm, het werkt ook in de hersenen.”
Het specifieke hersengebied waar metformine effect heeft, is de ventromediale hypothalamus (VMH). Proeven bij muizen tonen aan dat metformine het eiwit Rap1 in dit gebied uitschakelt, wat bijdraagt aan het bestrijden van diabetes via een ander mechanisme dan eerder bekend.
Wat de proeven op muizen laten zien
In het onderzoek werden muizen gefokt zonder het Rap1-eiwit. Bij deze ‘Rap1-knockout’ muizen had metformine geen effect, terwijl andere diabetesmedicijnen wel werkten. Dat wijst op de unieke rol van Rap1 in de werking van metformine en maakt duidelijk dat metformine via een ander pad in de hersenen werkt dan andere antidiabetica.
SF1-neuronen in de VMH activeert. Die activatie geeft meer inzicht in hoe metformine werkt op een niveau dat eerder niet werd erkend. Dat opent de deur naar behandelingen die specifiek op deze neuronen mikken.Wat dit betekent voor de kliniek en de maatschappij
De bevindingen kunnen verstrekkende gevolgen hebben. Een gerandomiseerde klinische studie uit 2025 met meer dan 400 postmenopauzale vrouwen liet een 30 procent lager risico op overlijden zien voor degenen die met metformine werden behandeld in vergelijking met sulf… (sulfonylurea). Deze studie suggereert dat metformine mogelijk verouderingsverschijnselen kan vertragen en wellicht het risico op bepaalde aandoeningen, zoals long COVID, kan verminderen.
Metformine staat bekend om zijn langdurige werking, betaalbaarheid en relatief veilige profiel. Tegelijkertijd krijgen veel gebruikers bijwerkingen zoals maagklachten, wat tot 75 procent van de patiënten kan treffen. Een beter begrip van de effecten in de hersenen kan de manier waarop het geneesmiddel wordt toegepast en de veiligheid voor gebruikers verbeteren.
Hoe verder: onderzoek en toekomst
De ontdekking biedt een nieuw perspectief op diabetesbehandeling. “Deze bevindingen openen de deur naar het ontwikkelen van nieuwe diabetesbehandelingen die direct dit pad in de hersenen targeten,” zegt Fukuda. Het team van het Baylor College of Medicine wil verder onderzoeken of dezelfde hersensignalering via Rap1 verantwoordelijk is voor andere bekende effecten van metformine op de hersenen, waaronder het vertragen van hersenveroudering.
Met een combinatie van klinisch en chemisch onderzoek hopen de onderzoekers metformine nog effectiever en veelzijdiger te maken. Wat nu nog een mogelijkheid was, lijkt zo steeds meer een goed onderbouwd vooruitzicht voor de nabije toekomst.
